5 września 2026 r. odbył się rajd rowerowy ph. „Śladami obozów jenieckich na terenie gminy Dębno”, zorganizowany w ramach Zachodniopomorskich Dni Dziedzictwa 2026, stanowiących regionalną część Europejskich Dni Dziedzictwa.
Zachodniopomorskie Dni Dziedzictwa odbywają się rokrocznie pod hasłem „Przestrzenie dziedzictwa”, a ich koordynatorem wojewódzkim jest Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie. Inauguracja tegorocznej edycji odbyła się 4 września br., w Mieszkowicach, gdzie można było poznać walory miasta oraz Rejonu Pamięci Narodowej Siekierki – Czelin – Gozdowice.
Tegoroczne Europejskie Dni Dziedzictwa odbywają się pod hasłem „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu”. W tę ideę doskonale wpisał się rajd, którego trasa prowadziła przez miejsca związane z historią obozów jenieckich funkcjonujących podczas II wojny światowej na terenie dzisiejszej gminy Dębno.
Około 20-kilometrowa trasa była okazją nie tylko do aktywnego spędzenia czasu, ale przede wszystkim do poznania historii miejsc, które często mijamy, nie znając ich przeszłości. Uczestnicy poznawali kolejne miejsca związane z historią regionu, ze szczególnym uwzględnieniem losów francuskich jeńców wojennych, którzy podczas wojny byli kierowani do ciężkiej pracy.
Trasa rozpoczęła się w Dębnie przy ulicy Mickiewicza, gdzie w dawnym młynie papierniczym funkcjonował hitlerowski obóz jeniecki dla francuskich jeńców wojennych. Przebywało w nim około 100 Francuzów, którzy byli wykwalifikowanymi robotnikami. Ich obecność i wykonywana praca pokazują, że los francuskich jeńców był bezpośrednio związany również z funkcjonowaniem lokalnych zakładów.
Następnie uczestnicy udali się w kierunku Bogusławia, gdzie poznali historię dawnej niemieckiej leśniczówki - Försterei Bohlswalde. Przed II wojną światową znajdowała się ona około 1,5 km na północny zachód od centrum miejscowości. Dziś historyczna zabudowa już nie istnieje, a teren znajduje się w obrębie lasów zarządzanych przez Leśnictwo Bogusław należące do Nadleśnictwa Dębno. To miejsce było przykładem dziedzictwa, które stopniowo znika z krajobrazu. Pozostałości dawnych zabudowań i zmieniająca się przestrzeń pokazują, jak ważne jest dokumentowanie lokalnej historii, zanim jej materialne ślady całkowicie zanikną.
Kolejnym ważnym punktem na trasie był „Kurhan Trygława”, oficjalnie określany jako Kamień Trzygłowa z Cychr. Znajduje się on w lasach na styku miejscowości Cychry, Bogusław i Mostno i jest częścią ścieżki edukacyjno-turystycznej „Ścieżką Poetów do Trygława”. Choć z miejscem związane są legendy o słowiańskim bogu Trzygłowie, jego znaczenie archeologiczne sięga znacznie dalej w przeszłość. Stanowisko klasyfikowane jest jako cmentarzysko kurhanowe kultury łużyckiej z epoki brązu, czyli sprzed około 3000 lat. Ten fragment trasy przypomniał, że dziedzictwo gminy Dębno to nie tylko wydarzenia z XX wieku. To również ślady obecności ludzi na tych terenach sprzed tysięcy lat.
Szczególne miejsce w programie rajdu zajęła historia obozu jenieckiego DT 47 Zicher pod Cychrami, który miał sygnaturę K99 będącego filią Stalagu III C w Starych Drzewicach. Pierwszymi jeńcami byli polscy żołnierze z kampanii wrześniowej, którzy trafiali tutaj od października 1939 roku. Polscy jeńcy przebywali w obozie do końca lipca 1940 roku. Od 27 lipca 1940 roku zaczęli trafiać tutaj jeńcy francuscy.
Podczas postoju uczestnicy poznali historię obozu, warunki życia jeńców oraz charakter wykonywanej przez nich pracy. Szczególnego znaczenia nabrała ta opowieść dzięki osobistym zapiskom francuskiego oficera Henriego de Poumayraca, który był więźniem obozu K99. Jego zapiski zostały opublikowane przez wnuczkę, Anne Chardigny, w książce „Carnet d'un prisonnier de guerre (1939–1942)”. Publikacja powstała na podstawie jego osobistych notatników prowadzonych w czasie niewoli. Dzięki zachowanym zapiskom można poznać nie tylko historię samego obozu, ale również codzienne doświadczenia człowieka, który znalazł się w niewoli. Henry de Poumayrac opisywał swoją drogę od momentu wzięcia do niewoli, transport, pobyt w obozie K99 oraz życie francuskiego jeńca wojennego. To niezwykle cenne świadectwo, ponieważ pozwala spojrzeć na historię obozu z perspektywy człowieka, który sam go doświadczył.
Ostatnim miejscem związanym z historią francuskich jeńców była Leśna Kuźnia, historycznie określana jako Wald Schmiede, w pobliżu Cychr. Funkcjonował tutaj obóz jeniecki oznaczony sygnaturą K 99, działający od końca listopada 1942 r. do końca II wojny światowej w 1945 r. Trafili do niego francuscy jeńcy wojenni. Było to kolejne miejsce, w którym uczestnicy mogli poznać historię ludzi zmuszonych do pracy z dala od swoich rodzinnych stron.
Cała trasa pokazała, jak wiele śladów przeszłości znajduje się w najbliższym otoczeniu. Dawny młyn, miejsce po leśniczówce, leśne stanowiska archeologiczne oraz pozostałości związane z hitlerowskimi obozami jenieckimi tworzą niezwykłą mapę lokalnego dziedzictwa. Historia francuskich jeńców, przybliżona również poprzez osobiste zapiski Henriego de Poumayraca, pozwoliła spojrzeć na wydarzenia sprzed ponad osiemdziesięciu lat z perspektywy konkretnych ludzi. Takie świadectwa mają szczególną wartość, ponieważ pomagają zachować pamięć nie tylko o miejscach i wydarzeniach, ale przede wszystkim o ludziach, którzy byli ich częścią.
Rajd doskonale wpisał się w hasło tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu”. Wiele śladów dawnych obozów
i związanych z nimi miejsc stopniowo zaciera się pod wpływem czasu, przyrody i działalności człowieka. Dlatego tak ważne jest ich dokumentowanie, poznawanie i przekazywanie wiedzy o nich kolejnym pokoleniom.
Po zakończeniu rowerowej trasy uczestnicy spotkali się w „Stodole Anioła” u Państwa Anety i Stanisława Dobropolskich. Poczęstunek był miłym zwieńczeniem wspólnej wyprawy i okazją do odpoczynku, rozmów oraz podzielenia się wrażeniami.
Serdecznie dziękujemy Państwu Anecie i Stanisławowi Dobropolskim za gościnność i przygotowanie poczęstunku.
Rajd poprowadził certyfikowany przewodnik i regionalista Krzysztof Grzywna. Organizatorem wydarzenia była Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Dębnie im. A. Dobrowolskiego (Polsko-Niemieckie Transgraniczne Centrum Dziedzictwa Naturalnego i Kulturowego Regionu Doliny Środkowej Odry) Filia Nr 2 Biblioteki Publicznej w Dębnie.
Dziękujemy wszystkim uczestnikom za wspólną podróż śladami historii, aktywnie spędzony czas oraz zainteresowanie dziedzictwem naszej małej ojczyzny.
Karolina Sielicka
