1 sierpnia 1944 roku, wybuch powstania warszawskiego, to jedno z najważniejszych i najtragiczniejszych wydarzeń w najnowszej historii Polski.
Kolejne rocznice heroicznego zrywu warszawiaków budzą nieustające emocje i nie słabnące dyskusje na temat znaczenia
i sensu tej krwawej ofiary jaką złożył kwiat młodzieży polskiej i mieszkańcy stolicy w ciągu 63 dni trwającej nierównej walki z hitlerowcami. Zastanawiamy się, czy rozkaz dowódców o rozpoczęciu powstania był sensowny i jak należy ocenić ich postawy w toku jego trwania.
Z drugiej strony wyrażamy nasz ogromny i nie słabnący podziw dla bohaterskich postaw młodych żołnierzy, dziewcząt i chłopców Polski Walczącej, źle uzbrojonych, a mimo to rzuconych „na pożarcie lwom”, do wypełnienia jakże częstych wtedy, niewykonalnych rozkazów. Przeraża nas ogrom cierpień jakich doznała ludność cywilna Warszawy, ginąca każdego powstańczego dnia w tysiącach istnień ludzkich. Mordowana na ulicach umęczonego miasta, zasypywana gruzami walących się budynków, pomagająca walczącym na ile sił fizycznych i psychicznych stało. Złożyła olbrzymią bo ponad stupięćdziesięciotysięczną ofiarę życia kobiet, mężczyzn, starców i dzieci. I na koniec samo miasto, praktycznie unicestwione, zburzone, by nigdy już się nie odrodzić. A jednak po zakończeniu działań wojennych przez wiele lat skutecznie dźwigane z ruin, odbudowywane przez setki tysięcy utrudzonych rąk, tych, którzy znów się w nim osiedlili. Warszawa i jej mieszkańcy nigdy nie zapomnieli tych 63 dni swej bohaterskiej historii. Przez cały czas mniej lub bardziej oficjalnie oddawali cześć tragicznie poległym i zabitym oraz żyjącym jeszcze świadkom i uczestnikom walk z sierpnia i września 1944 roku. I tak jest do dzisiaj.
Tegoroczna 82. rocznica powstania warszawskiego była obchodzona bardzo uroczyście nie tylko w stolicy kraju, ale też i w wielu miastach i miasteczkach w różnych zakątkach Polski.
Również nie zapomniano o tragicznym i chwalebnym 1 Sierpnia 1944 roku w naszym mieście. Coroczne, tradycyjne uroczystości składania wiązanek kwiatów przy Pomniku Orła Białego, zostały podobnie jak w ubiegłym roku, wzbogacone dodatkowymi atrakcjami. Było to II Spotkanie z Historią w Dębnie – Miasto 44 - Od Przyczółka Czerniakowskiego do Ziemi Obiecanej – Śladami Żołnierzy 3. Dywizji Piechoty.
Projekt prowadzony przez Dębnowskie Stowarzyszenie „Sokół” został dofinansowany kwotą 50 000 złotych przez Ministerstwo Obrony Narodowej i gminę Dębno kwotą 20 400 zł. Dlatego można było zrealizować zadanie o większym rozmiarze niż w 2025 r. Dzięki temu swoistą lekcję żywej historii, przedstawiono mieszkańcom i turystom w atrakcyjnej, widowiskowej i edukacyjnej formie.
Do uczestnictwa w tegorocznych uroczystościach zapraszały mieszkańców Dębna i okolicznych miejscowości wywieszone na tablicach ogłoszeń i zamieszczone w Internecie plakaty informacyjne z rzucającym się w oczy napisem MIASTO 44 i sylwetkami żołnierzy polskich na tle ruin stolicy.
W przeddzień rocznicy wybuchu powstania warszawskiego w zabytkowej willi będącej filią Biblioteki Publicznej można było wysłuchać prelekcji historycznych. Pierwszą pt. „Osadnictwo żołnierzy Wojska Polskiego w Dębnie po roku 1945” wygłosił Adam Kaczmarczyk, regionalista, nauczyciel historii i długoletni opiekun dębnowskich kombatantów. Temat nawiązywał do jednego z celów realizowanych w projekcie, a mianowicie budowania tożsamości lokalnej poprzez uświadamianie mieszkańcom, że ich przodkowie - osadnicy wojskowi, którzy w 1945 r. stanowili do 80 % ludności gminy Dębno i ówczesnego powiatu chojeńskiego, to żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego (m.in. z 3. Dywizji Piechoty), biorący udział w krwawych walkach o przyczółki warszawskie. Prelegent zaprezentował też sylwetki wybranych miejscowych kombatantów, którzy po wojnie zamieszkali w gminie Dębno.
Tematem drugiej prelekcji pt. „Warszawa – Skrawek Wolności były okoliczności i przebieg tragicznego desantu żołnierzy 3 Dywizji Piechoty z 1 Armii WP na przyczółek czerniakowski, straceńczej misji udzielenia pomocy walczącym powstańcom. Wygłosił ją z wykorzystaniem prezentacji multimedialnej Grzegorz Kuklewski ze Szczecina, koordynator całego projektu. Na zakończenie spotkania zaprezentowany został film dokumentalny „Miasto ruin”, będący wstrząsającym obrazem zniszczonej Warszawy, stolicy, która w założeniach samego wodza III Rzeszy nie miała się nigdy odrodzić.
Świąteczny ranek, 1 sierpnia 2026 r. przyniósł niemiłą niespodziankę w postaci deszczu, padającego niestety aż do godzin popołudniowych, który nieco pokrzyżował zamierzenia organizatorów. Tego dnia zaplanowano bowiem przemarsz ulicami Dębna uczestników rekonstrukcji wojennej, prezentację pojazdów militarnych, dioramy historyczne (jako żywe lekcje historii), konkursy historyczne dla dorosłych i dzieci oraz grę terenową „Przed godziną W”.
O godzinie 17, czyli pamiętnej „Godzinie W” rozbrzmiały syreny alarmowe i na placu Konstytucji 3 maja przy Pomniku Orła Białego odbyła się manifestacja patriotyczna z udziałem licznie przybyłych mieszkańców gminy. Przy pomniku wartę zaciągnęli członkowie 19. Wielopoziomowej Drużyny Harcerskiej „Dębowy Bór” oraz grupa rekonstruktorów w mundurach historycznych symbolizująca żołnierzy 3. Dywizji Piechoty. Po odegraniu hymnu państwowego głos zabrał Wojciech Czepułkowski - burmistrz Dębna. Następnie delegacje władz samorządowych, związków kombatanckich, stowarzyszeń złożyły wiązanki kwiatów wyrażając w ten sposób należny hołd bohaterskim powstańcom i bohaterskiemu miastu. Po zakończeniu manifestacji odbyło się wspólne śpiewanie (nie) zakazanych piosenek walczącej Warszawy. Prowadzono też konkurs wiedzy o powstaniu warszawskim dla dzieci i młodzieży.
Ostatnim i najbardziej atrakcyjnym punktem programu była inscenizacja bitwy żołnierzy polskich o przyczółek czerniakowski. Wzięło w nim udział stu rekonstruktorów z różnych stron kraju odgrywających role bohaterskich żołnierzy 9. Pułku Piechoty 3. Dywizji Piechoty im. Romualda Traugutta i żołnierzy niemieckich. W akcjach uczestniczyły pojazdy wojskowe, armaty, moździerz i motocykle. Dla wzmocnienia efektów wizualnych zastosowano środki pirotechniczne: granaty dymne i hukowe, zadymianie pola walki i masę wystrzelanej ślepej amunicji. Trwająca ponad pół godziny inscenizacja składała się z dwóch części. Pierwsza odtwarzała walkę o zdobycie Pragi, prawobrzeżnej części Warszawy, a druga pokazała próbę niesienia pomocy walczącym powstańcom przez uczestniczących w tragicznym desancie na Czerniaków żołnierzy – berlingowców, którzy ponieśli ogromne straty. Rekonstrukcji przez cały czas towarzyszyła znakomita, niezwykle przejmująca i miejscami dramatyczna narracja przygotowana i prowadzona przez dr Andrzeja Olejko. Dzięki niej zgromadzona licznie publiczność mogła lepiej zrozumieć sens rozgrywających się przed jej oczami scen.
Tegoroczne obchody rocznicy wybuchu powstania warszawskiego były dużym, ciekawym i udanym przedsięwzięciem, w które zaangażowano wiele osób i instytucji. Wsparli go finansowo i organizacyjnie, poświęcili swój czas, wiedzę i pracę. Dzisiaj chcemy im wszystkim powiedzieć jedno wielkie: dziękujemy!, które kierujemy do:
- Ministerstwa Obrony Narodowej, które wsparło realizację projektu kwotą 50 000 zł,
- gminy Dębno, która zapewniła wymagany wkład własny w wysokości 20 400 zł,
- Wojciecha Czepułkowskiego i Beaty Biaduń - Brody, włodarzy gminy Dębno za zgodę na realizację projektu i jego nadzorowanie,
- rekonstruktorów, Marty Ostapczuk oraz zuchów i harcerzy z 19. Wielopoziomowej Drużyny Harcerskiej „Dębowy Bór” , którzy mimo niesprzyjającej aury wykonali z dużym zaangażowaniem powierzone im zadania,
- Moniki Piotrowskiej - dyrektor i pracowników Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy w Dębnie za przygotowanie pomieszczeń zabytkowej willi na piątkową prelekcję historyczną ,
- Dębnowskiego Ośrodka Kultury za zapewnienie sceny i nagłośnienia, bez których realizacja programu wydarzenia nie byłaby możliwa,
- Ośrodka Sportu i Rekreacji za udostępnienie pomieszczeń noclegowych dla grup rekonstrukcyjnych.
- gen. dyw. Michała Rohde dowódcy 12. Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej za wspaniałą prezentację pojazdów oraz jednostki,
- Straży Miejskiej i członków Ochotniczej Straży Pożarnej za pomoc w zabezpieczaniu imprezy
- wszystkich osób niewymienionych, które włączyły się w różny sposób do wspólnych działań i przyczyniły się do ich pomyślnej realizacji II Spotkań z Historią – Dębno 2026,
- mieszkańców i przyjezdnych gości, którzy zechcieli jako widzowie brać udział w rocznicowych wydarzeniach.
Szczególnymi adresatami zasługującymi na wyrazy uznania są: Grzegorz Kuklewski - koordynator realizacji projektu, organizator grup rekonstrukcyjnych i kierownik całej inscenizacji oraz członkowie Dębnowskiego Stowarzyszenia „SOKÓŁ” na czele z prezesem Andrzejem Witkowskim, którzy są odpowiedzialni za rozliczenie merytoryczne i finansowe całości projektu z Ministerstwem Obrony Narodowej i gminą Dębno.
Dodać należy że z przebiegu poszczególnych punktów programu prowadzony był streaming oraz nagrano materiał filmowy. Sporządzono też dokumentację fotograficzną.
Adam Kaczmarczyk
sekretarz zarządu DS. „SOKÓŁ”